RFNews | SV1RVP
Το πρώτο μέρος της σειράς ήταν αρκετά απαιτητικό, ειδικά για κάποιον που δεν είχε ήδη μια πιο προχωρημένη επαφή με το FreeDV ή δεν είχε κάνει στο παρελθόν σχετικές δοκιμές. Παρότι σχετικά μικρό σε έκταση, περιείχε πολύ συμπυκνωμένη τεχνική πληροφορία και αρκετούς όρους που δεν είναι οικείοι σε όλους, με αποτέλεσμα κάποιοι συνάδελφοι να χρειαστούν αρκετό χρόνο για να το διαβάσουν και να το αφομοιώσουν. Αυτό όμως ήταν λίγο-πολύ αναπόφευκτο, γιατί πριν περάσουμε στην πράξη έπρεπε πρώτα να καταλάβουμε τι ακριβώς είναι το RADE, πώς λειτουργεί και τι είναι αυτό που το κάνει διαφορετικό από όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα στην ψηφιακή φωνή.
Τώρα όμως περνάμε στο πιο ενδιαφέρον κομμάτι, την πράξη! Από εδώ και πέρα θα δούμε πόσο εύκολο είναι να στήσουμε το RADE V1 στον δικό μας σταθμό, να κάνουμε τις απαραίτητες ρυθμίσεις και τελικά να βγούμε στον αέρα. Και το ευχάριστο είναι ότι η πράξη είναι πολύ πιο απλή από τη θεωρία. Δεν πρόκειται για μια διαδικασία «δύο κλικ», αλλά αν ακολουθήσουμε σωστά τη σειρά των ρυθμίσεων, χωρίς να παραλείψουμε τα βασικά βήματα στον υπολογιστή και στον ασύρματο, το RADE V1 στήνεται πολύ πιο εύκολα απ’ όσο ίσως περιμέναμε.
Επειδή στον δικό μας σταθμό χρησιμοποιούμε τον Yaesu FT-991A, οι πρακτικές οδηγίες, τα παραδείγματα, οι ονομασίες των συσκευών και οι ρυθμίσεις του πομποδέκτη που θα ακολουθήσουν βασίζονται στο συγκεκριμένο μοντέλο. Η γενική φιλοσοφία όμως παραμένει ίδια και για πολλούς άλλους σύγχρονους HF πομποδέκτες. Χρειαζόμαστε μια σωστή διαδρομή audio από και προς τον ασύρματο, καθώς και σωστή επικοινωνία CAT/PTT με τον υπολογιστή.
Αν κάποιος συνάδελφος χρησιμοποιεί διαφορετικό μοντέλο και έχει τη διάθεση να βοηθήσει την κοινότητα, στο πλαίσιο του ham spirit, μπορεί να ακολουθήσει ως βάση τον παρόντα οδηγό, να καταγράψει τις αντίστοιχες ρυθμίσεις για τον δικό του πομποδέκτη και να μας τις στείλει. Με χαρά θα τις δημοσιεύσουμε στο RFNews, ώστε σταδιακά να δημιουργήσουμε πρακτικούς οδηγούς RADE για όσο το δυνατόν περισσότερα δημοφιλή μηχανήματα.
Ο οδηγός που ακολουθεί χωρίζεται σε τέσσερα βασικά στάδια. Ξεκινάμε από την εγκατάσταση των απαραίτητων drivers και τον έλεγχο ότι τα Windows αναγνωρίζουν σωστά τον ασύρματο. Στη συνέχεια ρυθμίζουμε τον Yaesu FT-991A για σωστή λειτουργία σε ψηφιακά modes, περνάμε στην εγκατάσταση και παραμετροποίηση του FreeDV RADE V1 και ολοκληρώνουμε με το πιο πρακτικό κομμάτι: λήψη, εκπομπή και πρώτο QSO στον αέρα.
Αν έχετε ήδη τον πομποδέκτη σας συνδεδεμένο και ρυθμισμένο στον συγκεκριμένο υπολογιστή για εφαρμογές όπως FT8, SSTV ή JS8Call, μπορείτε να παραλείψετε το πρώτο στάδιο και να ξεκινήσετε απευθείας από τις ρυθμίσεις του ασυρμάτου.
Ας ξεκινήσουμε από εκεί που ξεκινούν όλα: τη σωστή σύνδεση με το PC. Πριν προχωρήσουμε στην εγκατάσταση του FreeDV, υπάρχει ένα βήμα που καλό είναι να κάνουμε πρώτο και το οποίο εξαρτάται από τον πομποδέκτη που διαθέτουμε: θα πρέπει να εγκαταστήσουμε τους επίσημους USB/Virtual COM Port drivers του κατασκευαστή. Σε αρκετούς σύγχρονους HF πομποδέκτες η ίδια σύνδεση USB χρησιμοποιείται τόσο για το audio όσο και για την επικοινωνία CAT/PTT με τον υπολογιστή. Αν οι σωστοί οδηγοί δεν έχουν εγκατασταθεί, μπορεί τα Windows να αναγνωρίσουν μόνο μέρος της συσκευής ή το FreeDV να μην μπορέσει αργότερα να επικοινωνήσει σωστά με τον ασύρματο.
Στο δικό μας παράδειγμα χρησιμοποιούμε τον Yaesu FT-991A. Η Yaesu διαθέτει στην επίσημη σελίδα υποστήριξης του μοντέλου τον FT-991A USB Driver / Virtual COM Port Driver για Windows 10 και Windows 11 και, μάλιστα, η ίδια η εταιρεία συστήνει να εγκαταστήσουμε τον driver πριν συνδέσουμε για πρώτη φορά το USB καλώδιο μεταξύ ασυρμάτου και υπολογιστή.
Υπάρχουν δύο εύκολοι τρόποι για να τον κατεβάσουμε.
- Ο πρώτος είναι να επισκεφθούμε την επίσημη σελίδα του FT-991A, να επιλέξουμε την καρτέλα Files, να κατεβούμε στην κατηγορία Amateur Radio / Software και από εκεί να εντοπίσουμε το αρχείο FT-991A USB Driver Virtual COM Port Driver (Windows 11/10). Αυτός είναι και ο τρόπος που προτείνουμε, γιατί έτσι μπορούμε κάθε φορά να ελέγχουμε αν η Yaesu έχει διαθέσει κάποια νεότερη έκδοση του driver.
Για διαφορετικό πομποδέκτη ακολουθούμε την ίδια λογική. Επισκεπτόμαστε την επίσημη σελίδα του κατασκευαστή, εντοπίζουμε τους αντίστοιχους USB ή Virtual COM Port drivers και χρησιμοποιούμε την τελευταία έκδοση που προορίζεται για το λειτουργικό μας σύστημα.
- Ο δεύτερος τρόπος είναι ακόμη πιο απλός: μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον παρακάτω σύνδεσμο και να κατεβάσουμε το αρχείο απευθείας από τον server της Yaesu, χωρίς να χρειαστεί να περάσουμε πρώτα από τη σελίδα του μοντέλου:
FT-991A USB Driver Virtual COM Port Driver (Windows 11/10)
Αφού κατεβάσουμε το αρχείο CP210x_Universal_Windows_Driver.zip, το αποσυμπιέζουμε σε έναν φάκελο της επιλογής μας. Για να είναι πιο εύκολο να το εντοπίσουμε, μπορούμε για παράδειγμα να δημιουργήσουμε στην επιφάνεια εργασίας έναν νέο φάκελο με όνομα 991 και να αντιγράψουμε εκεί όλο το περιεχόμενο του συμπιεσμένου αρχείου.
Μέσα στον φάκελο θα πρέπει πλέον να βλέπουμε τα αρχεία και τους υποφακέλους του driver, όπως φαίνονται και στην εικόνα που ακολουθεί. Σε αυτό το σημείο δεν έχουμε εγκαταστήσει ακόμη κάτι· απλώς έχουμε προετοιμάσει τα αρχεία του οδηγού, ώστε στο επόμενο βήμα να προχωρήσουμε στη σωστή εγκατάστασή τους στα Windows.
Ανοίγουμε τον Device Manager – Διαχείριση Συσκευών των Windows και αναπτύσσουμε την κατηγορία Other devices – Άλλες συσκευές. Εκεί θα πρέπει να εμφανίζονται δύο ξεχωριστές συσκευές που αντιστοιχούν στις εικονικές σειριακές θύρες του FT-991A, συνήθως με ονομασίες όπως Enhanced COM Port και Standard COM Port.
Σε αυτό το σημείο θα εγκαταστήσουμε τον driver ξεχωριστά για καθεμία από τις δύο συσκευές. Κάνουμε δεξί κλικ στην πρώτη και επιλέγουμε Update driver – Ενημέρωση προγράμματος οδήγησης. Στο παράθυρο που ανοίγει επιλέγουμε Browse my computer for drivers – Αναζήτηση προγραμμάτων οδήγησης στον υπολογιστή μου.
Στο πεδίο Search for drivers in this location επιλέγουμε τον φάκελο στον οποίο προηγουμένως αποσυμπιέσαμε τα αρχεία του CP210x_Universal_Windows_Driver.zip, για παράδειγμα τον φάκελο 991 που δημιουργήσαμε στην επιφάνεια εργασίας. Βεβαιωνόμαστε ότι είναι ενεργοποιημένη η επιλογή Include subfolders – Συμπερίληψη υποφακέλων και πατάμε Next.
Τα Windows θα αναζητήσουν αυτόματα τον κατάλληλο driver μέσα στον φάκελο και θα προχωρήσουν στην εγκατάστασή του. Μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία, επαναλαμβάνουμε ακριβώς τα ίδια βήματα και για τη δεύτερη συσκευή, ώστε να εγκατασταθούν σωστά τόσο η Enhanced COM Port όσο και η Standard COM Port.
Μετά την ολοκλήρωση της εγκατάστασης και για τις δύο συσκευές, μεταβαίνουμε ξανά στον Device Manager – Διαχείριση Συσκευών και ανοίγουμε την κατηγορία Ports (COM & LPT) – Θύρες (COM και LPT). Εκεί θα πρέπει πλέον να εμφανίζονται κανονικά οι δύο εικονικές σειριακές θύρες του FT-991A με ονομασίες παρόμοιες με τις παρακάτω:
- Silicon Labs Dual CP2105 USB to UART Bridge: Enhanced COM Port (COMx)
- Silicon Labs Dual CP2105 USB to UART Bridge: Standard COM Port (COMx)
Το COMx θα είναι διαφορετικό σε κάθε υπολογιστή, για παράδειγμα COM5 και COM6 ή COM8 και COM9. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να εμφανίζονται και οι δύο θύρες, Enhanced και Standard, χωρίς κίτρινο προειδοποιητικό σύμβολο. Κρατάμε επίσης σημειωμένο τον αριθμό της Enhanced COM Port, γιατί θα τον χρειαστούμε αργότερα στη ρύθμιση του CAT μέσα στο FreeDV.
Αν οι δύο θύρες ΔΕΝ εμφανίζονται ή αν υπάρχει προειδοποίηση στον Device Manager, δεν προχωράμε ακόμη. Αποσυνδέουμε και επανασυνδέουμε τον ασύρματο και ελέγχουμε ξανά τον Device Manager. Παράλληλα βεβαιωνόμαστε ότι έχουμε κατεβάσει τον σωστό driver για το συγκεκριμένο μοντέλο ασυρμάτου, αλλά και τη σωστή έκδοση για το hardware και την αρχιτεκτονική του υπολογιστή μας. Ελέγχουμε επίσης ότι ο driver προορίζεται για την έκδοση των Windows που χρησιμοποιούμε, δηλαδή Windows 10 ή Windows 11. Οι τρέχοντες drivers του FT-991A δεν προορίζονται για παλαιότερες εκδόσεις Windows, οπότε αν χρησιμοποιούμε παλαιότερο λειτουργικό σύστημα μπορεί να αντιμετωπίσουμε προβλήματα συμβατότητας. Είναι πολύ προτιμότερο να λύσουμε το πρόβλημα σε αυτό το σημείο παρά να προσπαθούμε αργότερα να καταλάβουμε γιατί το CAT ή το PTT δεν λειτουργεί μέσα από το FreeDV.
Στον Yaesu FT-991A δεν χρειάζεται να εγκαταστήσουμε ξεχωριστό driver για την κάρτα ήχου όταν χρησιμοποιούμε Windows 10 ή Windows 11. Μόλις συνδέσουμε τον ασύρματο στον υπολογιστή μέσω USB, τα Windows αναγνωρίζουν αυτόματα το audio interface του. Για να βεβαιωθούμε ότι όλα έχουν γίνει σωστά, ανοίγουμε τον Device Manager – Διαχείριση Συσκευών και στην κατηγορία Audio inputs and outputs – Είσοδοι και έξοδοι ήχου θα πρέπει να βλέπουμε δύο συσκευές: Microphone (USB Audio CODEC) και Speakers (USB Audio CODEC). Το πρώτο αντιστοιχεί στο audio που έρχεται από τον FT-991A προς τον υπολογιστή, ενώ το δεύτερο στο audio που στέλνει ο υπολογιστής προς τον ασύρματο. Αν εμφανίζονται κανονικά και χωρίς προειδοποιητικά σύμβολα, τότε και το USB audio είναι έτοιμο και μπορούμε να περάσουμε στις απαραίτητες ρυθμίσεις του FT-991A.
Αφού εγκαταστήσουμε τους drivers και επιβεβαιώσουμε στον Device Manager ότι ο ασύρματος αναγνωρίζεται σωστά, χωρίς προειδοποιήσεις ή άγνωστες συσκευές, το πρώτο στάδιο έχει ολοκληρωθεί. Περνάμε πλέον στο δεύτερο μέρος, όπου θα προετοιμάσουμε τον Yaesu FT-991A για σωστή λειτουργία με το FreeDV RADE V1.
Ρυθμίζουμε σωστά τον FT-991A για ψηφιακά modes.
Στο menu του Yaesu FT-991A θα κάνουμε τώρα τις βασικές ρυθμίσεις που χρειάζονται για τη σωστή συνεργασία του με το FreeDV. Θέλουμε ο πομποδέκτης να χρησιμοποιεί τη σύνδεση USB για CAT και audio, αλλά ταυτόχρονα να μην αλλοιώνει το RADE waveform με φίλτρα ή πρόσθετη επεξεργασία ήχου. Στο δικό μας setup χρησιμοποιήσαμε τις παρακάτω ρυθμίσεις.
Οι αριθμοί των επιλογών menu που αναφέρονται παρακάτω αντιστοιχούν στην έκδοση firmware του δικού μας FT-991A. Αν ο δικός σας πομποδέκτης χρησιμοποιεί διαφορετική έκδοση firmware, ο αριθμός κάποιας επιλογής μπορεί να διαφέρει ελαφρώς. Σε αυτή την περίπτωση αναζητήστε τη ρύθμιση από την ονομασία της και όχι αποκλειστικά από τον αριθμό του menu.
| Menu | Ρύθμιση |
|---|---|
| 031. CAT RATE | 38400 bps |
| 032. CAT TOT * | 100 msec |
| 033. CAT RTS * | DISABLE |
| 062. DATA MODE | OTHERS |
| 064. OTHER DISP (SSB) | 1500 Hz |
| 065. OTHER SHIFT (SSB) | 1500 Hz |
| 066. DATA LCUT FREQ | 300Hz |
| 068. DATA HCUT FREQ | 3000Hz |
| 070. DATA IN SELECT | REAR |
| 071. DATA PTT SELECT | DAKY |
| 072. DATA PORT SELECT | USB |
| 073. DATA OUT LEVEL * | 60 |
| 109. SSB PORT SELECT * | USB |
* Σημείωση: Οι ρυθμίσεις που σημειώνονται με αστερίσκο είναι πρόσθετες τιμές που χρησιμοποιούμε στο δικό μας δοκιμασμένο setup, πέρα από τις βασικές ρυθμίσεις που προτείνει ο επίσημος οδηγός του FreeDV για τον FT-991A. Δεν αποτελούν υποχρεωτικές τιμές για κάθε εγκατάσταση και, ειδικά το DATA OUT LEVEL, μπορεί να χρειαστεί προσαρμογή ανάλογα με τις στάθμες του συγκεκριμένου συστήματος.
Χρήσιμη σημείωση: Αν κατά την ενεργοποίηση του modem παρατηρήσετε ότι η συχνότητα του FT-991A μετακινείται ξαφνικά κατά περίπου 700 kHz, ο επίσημος οδηγός του FreeDV αναφέρει ότι το φαινόμενο μπορεί να διορθωθεί με τη ρύθμιση 059. CW FREQ DISPLAY: DIRECT FREQ. Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στον επίσημο οδηγό FreeDV για πομποδέκτες Yaesu.
Στη συνέχεια, από το πλήκτρο F του FT-991A ελέγχουμε ότι οι λειτουργίες επεξεργασίας και φιλτραρίσματος που μπορούν να επηρεάσουν το σήμα είναι απενεργοποιημένες. Στόχος είναι το RADE waveform να περνά όσο το δυνατόν πιο καθαρά από τον πομποδέκτη, χωρίς πρόσθετη επεξεργασία από το DSP του ασυρμάτου.
| Ρύθμιση | Τιμή |
|---|---|
| NOTCH | OFF |
| CONT | OFF |
| DNR | OFF |
| DNF | OFF |
| NB | OFF |
| PROC / Speech Processor | OFF |
| WIDTH | 3000 Hz |
| NAR/WIDE | W 3K |
| DT GAIN * | 15 |
* Η τιμή DT GAIN = 15 είναι η αρχική τιμή που χρησιμοποιούμε στο δικό μας setup και μπορεί να χρειαστεί μικρή προσαρμογή ανάλογα με τις στάθμες audio του συγκεκριμένου συστήματος.
Από εδώ και πέρα μπορούμε να περάσουμε στο επόμενο βήμα, την εγκατάσταση του FreeDV στα Windows. Η διαδικασία είναι αρκετά απλή και θα την ακολουθήσουμε βήμα βήμα, ώστε ακόμη και κάποιος που χρησιμοποιεί το πρόγραμμα για πρώτη φορά να μπορέσει να το στήσει χωρίς δυσκολία.
Κατεβάζουμε και εγκαθιστούμε το FreeDV.
- Κατεβάζουμε την τελευταία σταθερή έκδοση του FreeDV από την επίσημη σελίδα του project στη διεύθυνση https://freedv.org/download/.
- Εναλλακτικά, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον απευθείας σύνδεσμο που ακολουθεί για να κατεβάσουμε την έκδοση FreeDV 2.4.0 για Windows x86_64.
Αφού ολοκληρωθεί η λήψη, εκτελούμε το αρχείο εγκατάστασης και ακολουθούμε απλώς τα βήματα που εμφανίζονται στην οθόνη: Next → I Agree → Next → Install και, μόλις ολοκληρωθεί η εγκατάσταση, πατάμε Finish. Δεν απαιτείται κάποια ιδιαίτερη ρύθμιση σε αυτό το στάδιο.
Αν μετά την εγκατάσταση δεν εμφανιστεί συντόμευση του FreeDV στην επιφάνεια εργασίας, δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Μπορούμε να το ανοίξουμε γράφοντας FreeDV στην αναζήτηση των Windows ή να μεταβούμε απευθείας στον φάκελο εγκατάστασης:
C:\Program Files\FreeDV 2.4.0\bin
Επίσης μπορούμε απλώς να πάμε στη γραμμή αναζήτησης της taskbar των Windows, να γράψουμε FreeDV και να επιλέξουμε την εφαρμογή από τα αποτελέσματα που θα εμφανιστούν.
Όταν ανοίξουμε το FreeDV για πρώτη φορά, θα εμφανιστεί το βασικό παράθυρο της εφαρμογής και, επάνω από αυτό, ένα δεύτερο παράθυρο με την ονομασία Easy Setup. Από εδώ θα κάνουμε τις βασικές ρυθμίσεις που χρειάζονται για να συνεργαστεί σωστά το FreeDV με τον ασύρματό μας.
Σε αυτό το σημείο χρειάζεται λίγη προσοχή, γιατί εδώ θα ορίσουμε ποια συσκευή θα χρησιμοποιεί το πρόγραμμα για το audio, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο θα επικοινωνεί με τον πομποδέκτη για CAT και PTT. Αν οι επιλογές αυτές γίνουν σωστά από την αρχή, τα επόμενα βήματα είναι πολύ πιο απλά. Στη συνέχεια λοιπόν θα δούμε μία προς μία τις ρυθμίσεις του Easy Setup και τι ακριβώς πρέπει να επιλέξουμε σε κάθε πεδίο.
Ανεξάρτητα από το ποιες συσκευές μπορεί να εμφανίζονται αρχικά επιλεγμένες στο Easy Setup, εμείς θα πρέπει να ορίσουμε σωστά τις συσκευές που θα χρησιμοποιεί το FreeDV.
Step 1: Select Sound Devices.
Στο πεδίο Radio Device επιλέγουμε το USB Audio CODEC, δηλαδή την ενσωματωμένη USB κάρτα ήχου του FT-991A. Αυτή είναι η συσκευή μέσω της οποίας το FreeDV θα παίρνει και θα στέλνει audio από και προς τον ασύρματο.
Στο Decoded Audio Playback Through επιλέγουμε τα ηχεία ή τα ακουστικά του υπολογιστή από τα οποία θέλουμε να ακούμε την αποκωδικοποιημένη φωνή. Στο δικό μας σύστημα, για παράδειγμα, επιλέγουμε Speakers (Sound Blaster Z).
Τέλος, στο Transmitter Audio Recorded Through επιλέγουμε το μικρόφωνο στο οποίο θα μιλάμε. Στο δικό μας setup αυτό είναι το Microphone (Sound Blaster Z).
Με απλά λόγια: το USB Audio CODEC είναι η σύνδεση του FreeDV με τον ασύρματο, ενώ τα ηχεία και το μικρόφωνο του υπολογιστή είναι η σύνδεση του FreeDV με εμάς.
Step 2: Setup Radio Control.
Στο δεύτερο βήμα ρυθμίζουμε την επικοινωνία του FreeDV με τον ασύρματο. Επιλέγουμε Hamlib CAT Control και αμέσως από κάτω θα εμφανιστούν οι επιπλέον επιλογές για το μοντέλο και τη σειριακή θύρα.
Στο πεδίο Rig Model επιλέγουμε Yaesu FT-991.
Στο πεδίο Serial Device επιλέγουμε τη θύρα COM που αντιστοιχεί στη συσκευή Silicon Labs Dual CP2105 USB to UART Bridge: Enhanced COM Port.
Τον αριθμό της συγκεκριμένης COM τον έχουμε ήδη εντοπίσει προηγουμένως μέσα από τον Device Manager. Στο δικό μας σύστημα η Enhanced COM Port εμφανίζεται ως COM5, επομένως στο FreeDV επιλέγουμε την COM5.
Προσοχή εδώ: επιλέγουμε την Enhanced COM Port και όχι τη Standard COM Port, γιατί αυτή είναι η θύρα που χρησιμοποιούμε για την επικοινωνία CAT με τον FT-991A.
Step 3: Setup Reporting.
Το τρίτο βήμα είναι επίσης σημαντικό, γιατί εδώ ρυθμίζουμε το FreeDV Reporting. Μέσω αυτής της λειτουργίας το πρόγραμμα μπορεί να εμφανίζει τον σταθμό μας στην υπηρεσία FreeDV Reporter στη διεύθυνση https://qso.freedv.org/, ώστε άλλοι συνάδελφοι να μπορούν να δουν ότι είμαστε ενεργοί, σε ποια συχνότητα βρισκόμαστε και ποιο mode χρησιμοποιούμε.
Ενεργοποιούμε λοιπόν την επιλογή Enable Reporting και στη συνέχεια συμπληρώνουμε:
Callsign: το διακριτικό μας.
Grid Square / Locator: το Maidenhead Locator του σταθμού μας, για παράδειγμα KM17uw.
Αφού συμπληρώσουμε σωστά αυτά τα δύο πεδία, το FreeDV θα μπορεί να κάνει αυτόματα reporting στην υπηρεσία FreeDV Reporter, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο γιατί μας βοηθά να εντοπίσουμε άλλους ενεργούς σταθμούς και να οργανώσουμε πολύ πιο εύκολα το πρώτο μας QSO.
Αν έχετε ακολουθήσει σωστά όλα τα προηγούμενα βήματα, το Easy Setup του FreeDV θα πρέπει πλέον να έχει μια παρόμοια εικόνα με αυτή που φαίνεται στην παρακάτω φωτογραφία. Οι ακριβείς ονομασίες των συσκευών ή ο αριθμός της θύρας COM μπορεί να διαφέρουν από υπολογιστή σε υπολογιστή, όμως η λογική των ρυθμίσεων πρέπει να παραμένει η ίδια.
Αφού ολοκληρώσουμε όλες τις παραπάνω ρυθμίσεις, πατάμε πρώτα Apply για να αποθηκευτούν και στη συνέχεια Test για να ελέγξουμε ότι όλα επικοινωνούν σωστά.
Αν η ρύθμιση έχει γίνει σωστά, θα πρέπει να ακούσουμε έναν συνεχόμενο δοκιμαστικό τόνο από τα ηχεία ή τα ακουστικά του υπολογιστή μας και ταυτόχρονα ο FT-991A να περάσει σε κατάσταση TX. Σε αυτό το στάδιο δεν μας ενδιαφέρει να υπάρχει κανονική διαμόρφωση φωνής ή RADE σήμα· ο έλεγχος γίνεται απλώς για να επιβεβαιώσουμε ότι το audio routing και το PTT/CAT control λειτουργούν σωστά.
Αν ο ασύρματος δεν περάσει σε TX ή δεν ακούσουμε τον δοκιμαστικό τόνο, επιστρέφουμε αρχικά στις προηγούμενες ρυθμίσεις και ελέγχουμε ξανά τη σωστή COM Port, το Rig Model και τις επιλεγμένες συσκευές ήχου.
Αν παρατηρήσουμε ότι ο πομποδέκτης, τη στιγμή που περνά σε εκπομπή, είτε κατά το Test είτε σε κανονική λειτουργία, χάνει ξαφνικά τη σύνδεση USB με τον υπολογιστή και αυτή επανέρχεται μόλις σταματήσει η εκπομπή, τότε το πρόβλημα πιθανότατα δεν βρίσκεται στις ρυθμίσεις του FreeDV αλλά στην επίδραση του RF στη σύνδεση USB. Σε αρκετές περιπτώσεις ένα κακής ποιότητας ή ανεπαρκώς θωρακισμένο καλώδιο USB μπορεί να επηρεάζεται από RF και να προκαλεί αποσυνδέσεις ή επανεκκινήσεις της USB συσκευής. Σε αυτή την περίπτωση δοκιμάζουμε πρώτα ένα καλύτερης ποιότητας, καλά θωρακισμένο USB καλώδιο, κατά προτίμηση όσο το δυνατόν πιο κοντό, και αποφεύγουμε πρόχειρα hubs ή καλώδια αμφίβολης ποιότητας. Αν χρειάζεται, εξετάζουμε επίσης τη χρήση κατάλληλων ferrites/common-mode chokes και γενικότερα τη σωστή διαχείριση του RF στον σταθμό. Μέχρι να λυθεί το πρόβλημα, μπορούμε να δοκιμάσουμε και με πολύ χαμηλότερη ισχύ εκπομπής· αν τότε η σύνδεση παραμένει σταθερή, αυτό αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι το RF επηρεάζει τη USB σύνδεση και όχι ότι υπάρχει πρόβλημα στο ίδιο το FreeDV.
Έχουμε πλέον φτάσει στην πηγή και είμαστε έτοιμοι να… πιούμε νερό. Αν όλα έχουν ρυθμιστεί σωστά μέχρι εδώ, θα πρέπει πλέον να βλέπετε το βασικό παράθυρο του FreeDV όπως στην παρακάτω εικόνα. Πατώντας Start Modem, το FreeDV ενεργοποιείται και το waterfall αρχίζει να «ζωντανεύει», εμφανίζοντας τον χαρακτηριστικό θόρυβο και τα σήματα που λαμβάνει ο ασύρματος. Από αυτό το σημείο και μετά έχουμε αφήσει πίσω μας την εγκατάσταση και τις ρυθμίσεις και περνάμε επιτέλους στο πιο ενδιαφέρον μέρος: λήψη και εκπομπή RADE στην πράξη.
Επιλέγουμε συχνότητα και ελέγχουμε πριν εκπέμψουμε.
Το επόμενο που πρέπει να ελέγξουμε είναι το πεδίο Radio Freq, από όπου μπορούμε να επιλέξουμε μία από τις προτεινόμενες συχνότητες λειτουργίας του FreeDV. Μόλις επιλέξουμε τη συχνότητα και εφόσον το CAT έχει ρυθμιστεί σωστά, ο FT-991A συντονίζεται αυτόματα σε αυτή. Παράλληλα, κάτω δεξιά στην εφαρμογή θα πρέπει να εμφανίζεται η ένδειξη USB-D, επιβεβαιώνοντας ότι ο πομποδέκτης βρίσκεται στο σωστό DATA mode.
Πριν όμως πατήσουμε XMIT (TX), υπάρχει ένας έλεγχος που δεν πρέπει να παραλείπουμε ποτέ: να βεβαιωθούμε ότι η συχνότητα που επιλέξαμε ΔΕΝ χρησιμοποιείται ήδη από άλλο QSO. Οι συχνότητες αυτές δεν ανήκουν αποκλειστικά στο FreeDV ούτε παύουν να χρησιμοποιούνται από αναλογικούς σταθμούς επειδή εμείς ακούμε ψηφιακά. Για να ελέγξουμε τη συχνότητα μπορούμε να πατήσουμε Switch to Analog και να ακούσουμε κανονικά σε SSB ή, εναλλακτικά, να ανοίξουμε τον ήχο από τον ίδιο τον ασύρματο. Αν υπάρχει συνομιλία σε εξέλιξη, απλώς επιλέγουμε άλλη ελεύθερη συχνότητα. Το επιχείρημα «είμαι σε ψηφιακό mode και δεν τον ακούω» δεν μας απαλλάσσει από αυτή την υποχρέωση. Έχουμε τρόπο να ελέγξουμε πριν εκπέμψουμε και οφείλουμε να το κάνουμε, ώστε να μην προκαλέσουμε παρεμβολές σε άλλους συναδέλφους.
Δύο ακόμη πράγματα που αξίζει να θυμόμαστε, και ισχύουν γενικότερα στα ψηφιακά modes, είναι το ALC και η ισχύς εκπομπής. Το ALC πρέπει να παραμένει χαμηλά, μόλις να αρχίζει να αντιδρά, ώστε να μην υπεροδηγούμε τον πομπό και να μην παραμορφώνουμε το RADE waveform. Παράλληλα ελέγχουμε την ένδειξη Frm Mic, ώστε η μέση στάθμη της φωνής μας να κινείται περίπου στη μέση της διαθέσιμης κλίμακας και οι κορυφές να μην φτάνουν σε clipping. Αντίστοιχα, δεν υπάρχει λόγος να ξεκινάμε αυτομάτως με 100 W. Επιλέγουμε την ισχύ που πραγματικά χρειάζεται για να πραγματοποιηθεί αξιόπιστα το QSO και την αυξάνουμε μόνο αν είναι απαραίτητο. Η υπερβολική ισχύς ΔΕΝ κάνει ένα ήδη σωστά αποκωδικοποιούμενο ψηφιακό σήμα «καλύτερο». Αν συνδυαστεί μάλιστα με κακές στάθμες audio ή υπεροδήγηση, μπορεί να αυξήσει την παραμόρφωση, το splatter και τις παρεμβολές σε γειτονικές συχνότητες. Στο RADE, όπως και γενικότερα στα ψηφιακά modes, καθαρό και γραμμικό σήμα αξίζει περισσότερο από πολλά Watt.
Και κάπως έτσι είστε πλέον έτοιμοι για το πρώτο σας QSO σε RADE. Μπορείτε φυσικά να συνεννοηθείτε εκ των προτέρων με κάποιον συνάδελφο και να δοκιμάσετε μεταξύ σας, ενώ αρκετές φορές, ιδιαίτερα τις βραδινές ώρες, μπορεί απλώς να ακούσετε κάποιον σταθμό να χρησιμοποιεί ήδη το mode. Ακόμη πιο πρακτικά, μπορείτε να αξιοποιήσετε την ενσωματωμένη υπηρεσία FreeDV Reporter, την οποία θα βρείτε από το menu Tools. Εκεί μπορούμε να δούμε ενεργούς σταθμούς, τις συχνότητες και τα modes στα οποία αναφέρουν δραστηριότητα.
Αν εντοπίσετε κάποια δραστηριότητα που θέλετε να ακούσετε, μπορείτε να πατήσετε επάνω στη σχετική γραμμή και, εφόσον το Start Modem είναι ενεργοποιημένο και το CAT λειτουργεί σωστά, ο πομποδέκτης θα συντονιστεί αυτόματα στη συγκεκριμένη συχνότητα. Από εκεί και πέρα μένει μόνο να ακούσετε, να βεβαιωθείτε ότι όλα αποκωδικοποιούνται σωστά και, όταν βρείτε την κατάλληλη ευκαιρία, να κάνετε το πρώτο σας QSO με FreeDV RADE V1.
Παρακάτω μπορείτε να ακούσετε το βίντεο καλωσορίσματος που δημιουργήσαμε μαζί με τον συνάδελφο SV1TMQ ειδικά για τις ανάγκες του συγκεκριμένου άρθρου.
Και κάπου εδώ ολοκληρώνεται το πρακτικό μας στήσιμο. Προσωπικά θεωρώ ότι η δουλειά του David Rowe, VK5DGR, και γενικότερα της ομάδας του FreeDV Project, είναι πραγματικά εξαιρετική. Το RADE δεν είναι απλώς ακόμη ένα ψηφιακό mode. Είναι μια ιδέα που μπορεί να δώσει ξανά λόγο ύπαρξης σε παλαιότερους SSB πομποδέκτες που ίσως έχουν μείνει για χρόνια στην άκρη, αφού ένα μεγάλο μέρος της επεξεργασίας γίνεται πλέον στον υπολογιστή. Για μένα αυτό είναι ακριβώς το πνεύμα του ραδιοερασιτεχνισμού, πειραματισμός, ανοιχτή τεχνολογία, αξιοποίηση του εξοπλισμού που ήδη έχουμε και, πάνω απ’ όλα, πραγματική επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων. Γι’ αυτό και το RFNews θα συνεχίσει να παρακολουθεί και να στηρίζει το συγκεκριμένο mode.
Μακάρι να γίνει μία ακόμη αφορμή για να ξαναζωντανέψουν οι HF μπάντες, αυτή τη φορά όχι μόνο με τις γνώριμες ακολουθίες του FT8, αλλά και με πραγματικές ανθρώπινες φωνές να ταξιδεύουν ξανά στον αέρα.
73 de SV1RVP
